Ceza hukukunda hükmün kesinleşmesinden sonra yürürlüğe giren yeni bir kanun hükmünün sanık veya hükümlü lehine sonuç doğurması halinde, kesinleşmiş mahkûmiyet hükmünün yeni düzenlemeler karşısında yeniden değerlendirilmesi gündeme gelebilir. Bu süreç uygulamada uyarlama yargılaması olarak adlandırılmaktadır.
Uyarlama yargılaması özellikle lehe kanun değişiklikleri, cezanın niteliğinin veya miktarının değişmesi ve kesinleşmiş hükmün yeni kanun hükümleri karşısındaki durumunun belirlenmesi bakımından önem taşımaktadır.
Bunun yanında, uyarlama talebinde bulunulması kural olarak cezanın infazını kendiliğinden durdurmaz. Ancak belirli şartların varlığı halinde mahkeme veya infaz hâkimliği tarafından infazın ertelenmesine veya durdurulmasına karar verilebilir.
Bu makalede uyarlama yargılaması, infazın durdurulması ve güncel mevzuat birlikte ele alınmaktadır.
- Uyarlama Yargılaması Nedir?
Uyarlama yargılaması, kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmünün, hükümden sonra yürürlüğe giren ve uygulanması gereken yeni kanun hükümleri bakımından yeniden değerlendirilmesidir.
Buradaki temel ilke lehe kanunun uygulanmasıdır.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 7. maddesi uyarınca, suçun işlendiği tarihte yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise kural olarak failin lehine olan kanun uygulanır.
Dolayısıyla bir kişi hakkında kesinleşmiş mahkûmiyet hükmü bulunmasına rağmen sonradan yürürlüğe giren kanun nedeniyle daha lehine bir hukuki durum ortaya çıkmışsa, hükmün yeni düzenleme karşısındaki durumunun değerlendirilmesi gerekebilir.
- Uyarlama Yargılamasının Yasal Dayanağı Nedir?
01.06.2005 tarihinden sonra gerçekleşen kanun değişiklikleri bakımından uyarlama yargılamasının temel usul hükümleri 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 98 ila 101. maddelerinde düzenlenmiştir.
Özellikle 5275 sayılı Kanun’un 98. maddesi önem taşımaktadır.
Kanunun 98/1-a maddesine göre;
- Mahkûmiyet hükmünün yorumunda duraksama bulunması,
- Sonradan yürürlüğe giren kanun hükmünün TCK’nın 7. maddesi kapsamında değerlendirilmesinin gerekmesi,
hallerinde hükmü veren mahkemeden karar istenebilir.
Bu nedenle uyarlama talebinde öncelikle hangi yeni kanun hükmünün uygulanmasının istendiği ve bu hükmün neden hükümlü lehine olduğu açıkça ortaya konulmalıdır.
- Uyarlama Yargılaması Hangi Hallerde Gündeme Gelir?
Her kanun değişikliği uyarlama yargılamasını gerektirmez.
Somut olay bakımından yeni düzenlemenin gerçekten daha lehe sonuç doğurup doğurmadığının değerlendirilmesi gerekir.
Örneğin;
- Suçun unsurlarının değiştirilmesi,
- Fiilin suç olmaktan çıkarılması,
- Hapis cezasının miktarının değiştirilmesi,
- Hapis cezası yerine daha hafif bir yaptırım öngörülmesi,
- Cezanın belirlenmesine ilişkin hükümlerin değiştirilmesi,
- Bazı hukuki sonuçların hükümlü lehine değiştirilmesi,
gibi durumlarda uyarlama değerlendirmesi gündeme gelebilir.
Ancak yalnızca yeni bir kanun çıkarılmış olması, kesinleşmiş her ceza bakımından otomatik olarak uyarlama yapılacağı anlamına gelmez.
- Uyarlama Talebi Nereye Yapılır?
5275 sayılı Kanun’un 98. maddesinde görevli merci bakımından önemli bir ayrım bulunmaktadır.
Sonradan yürürlüğe giren kanunun TCK m. 7 kapsamında değerlendirilmesi gerekiyorsa
Başvuru, kural olarak hükmü veren mahkemeye yapılır.
Çektirilecek cezanın hesabında sorun varsa
Cezanın hesabına ilişkin duraksamalarda veya cezanın kısmen ya da tamamen infaz edilip edilemeyeceğine ilişkin uyuşmazlıklarda infaz hâkimliği görevli olabilir.
Dolayısıyla dilekçede yalnızca “uyarlama talep ediyorum” denilmesi yeterli olmayabilir. Talebin hangi hukuki nedene dayandığı ve hangi merciin görevli olduğu doğru şekilde belirlenmelidir.
- Uyarlama Talebi İnfazı Kendiliğinden Durdurur mu?
Hayır.
Bu konu uygulamada en çok karıştırılan hususlardan biridir.
5275 sayılı Kanun’un 98/2. maddesine göre, 98. madde kapsamında yapılan başvurular cezanın infazını kendiliğinden ertelemez veya durdurmaz.
Ancak aynı hüküm uyarınca:
«Mahkeme veya infaz hâkimliği, olayın özelliğine göre infazın ertelenmesine veya durdurulmasına karar verebilir.»
Bu nedenle uyarlama talebi ile birlikte, somut olayın özellikleri açıklanarak infazın durdurulması veya ertelenmesi yönünde ayrıca talepte bulunulması önem taşır.
- İnfazın Durdurulması Talebinde Nelere Dikkat Edilmelidir?
İnfazın durdurulması talebinde soyut ifadeler yerine somut gerekçelere yer verilmelidir.
Örneğin;
- Yeni kanun hükmünün açıkça hükümlü lehine olması,
- Uyarlama sonucunda cezanın değişme ihtimalinin bulunması,
- Mevcut infazın devam etmesi halinde telafisi güç sonuçların ortaya çıkabilecek olması,
- Hükümlünün infaz durumunun uyarlama sonucundan doğrudan etkilenmesi,
- Talebin ciddi ve hukuken denetlenebilir bir gerekçeye dayanması,
gibi hususlar somutlaştırılmalıdır.
Özellikle hükümlünün ceza infaz kurumunda bulunduğu dosyalarda zaman faktörü büyük önem taşır.
- İnfazın Durdurulması ile İnfazın Ertelenmesi Aynı Şey midir?
Uygulamada birbirine yakın anlamlarda kullanılsa da hukuki açıdan somut olayın niteliğine göre değerlendirilmelidir.
5275 sayılı Kanun’un 98/2. maddesi hem infazın ertelenmesine hem de infazın durdurulmasına karar verilebileceğini düzenlemektedir.
Burada amaç, uyarlama veya infaz konusunda karar verilinceye kadar mevcut infaz işlemlerinin hükümlü bakımından geri dönülmesi güç sonuçlar doğurmasını önlemek olabilir.
Bu nedenle dilekçede yalnızca “infazın durdurulması” şeklinde genel bir ifade kullanılmak yerine, somut olayın niteliğine göre hukuki talebin açık şekilde kurulması gerekir.
- Uyarlama Yargılamasında Duruşma Yapılır mı?
5275 sayılı Kanun’un 101. maddesine göre, 98 ila 100. maddeler kapsamında mahkeme veya infaz hâkimliği tarafından verilecek kararlar duruşma yapılmaksızın verilir.
Bununla birlikte karar verilmeden önce Cumhuriyet savcısının ve hükümlünün görüşlerinin yazılı olarak bildirilmesi istenebilir.
Dolayısıyla klasik anlamda yeniden bir ceza yargılaması yapılması söz konusu değildir.
Uyarlama yargılamasının amacı, kesinleşmiş hükmün esasını yeniden tartışmak değil, sonradan meydana gelen kanun değişikliğinin kesinleşmiş hükme etkisini değerlendirmektir.
- Uyarlama Kararına Karşı Hangi Kanun Yoluna Başvurulur?
Bu konuda güncel Yargıtay uygulaması özellikle önemlidir.
01.06.2005 tarihinden sonra gerçekleştirilen kanun değişiklikleri nedeniyle yapılan uyarlama yargılamasında verilen kararlar bakımından 5275 sayılı Kanun’un 101/3. maddesi uyarınca itiraz yolu uygulanmaktadır.
Yargıtay’ın 2026 tarihli güncel kararlarında da bu husus açıkça vurgulanmaktadır.
Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 04.03.2026 tarihli, 2025/3402 Esas ve 2026/2186 Karar sayılı kararında; 01.06.2005 tarihinden sonra yapılan kanun değişiklikleri nedeniyle gerçekleştirilen uyarlama yargılaması sonucunda verilen kararların temyize değil, 5275 sayılı Kanun’un 101/3. maddesi uyarınca itiraz kanun yoluna tabi olduğu belirtilmiştir.
Benzer şekilde Yargıtay 7. Ceza Dairesinin 09.06.2026 tarihli, 2022/4098 Esas ve 2026/6654 Karar sayılı kararında da aynı yaklaşım benimsenmiştir.
Bu nedenle uyarlama kararına karşı kanun yolu değerlendirilirken kararın niteliği ve uygulanacak mevzuat dikkatle incelenmelidir.
- Kanun Yolunda Yanılma Halinde Ne Olur?
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 264. maddesi de bu noktada önem taşımaktadır.
Kanun yoluna başvuran kişinin, kanun yolunun veya merciin belirlenmesinde yanılması, başvurusunun kabul edilemez hale gelmesine her durumda neden olmaz.
Bu nedenle uyarlama kararına karşı yanlışlıkla temyiz başvurusu yapılmış olması halinde, somut olayın özelliklerine göre dosyanın görevli itiraz merciine gönderilmesi gündeme gelebilir.
Yargıtay’ın güncel kararlarında da bu husus dikkate alınmaktadır.
-
- Yargı Paketi Uyarlama Yargılamasını ve İnfazın Durdurulmasını Değiştirdi mi?
Bu soruya özellikle dikkat edilmelidir.
Kamuoyunda 12. Yargı Paketi olarak bilinen düzenleme, 7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun olarak 16.07.2026 tarihinde TBMM Genel Kurulunda kabul edilmiş ve 31.07.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
Ancak 12. Yargı Paketi, yeni bir genel infaz düzenlemesi getiren veya uyarlama yargılamasını yeniden düzenleyen bir infaz paketi değildir.
Dolayısıyla “12. Yargı Paketi ile infaz durdurma hakkı geldi” veya “12. Yargı Paketi tüm kesinleşmiş cezaların uyarlanmasını sağladı” şeklindeki genel ifadeler hukuken doğru değildir.
- Yargı Paketi ağırlıklı olarak;
- Yargılamaların etkin ve verimli yürütülmesi,
- İdari yargıdaki iş yükünün azaltılması,
- İdari yargıda görev ve parasal sınırların yeniden düzenlenmesi,
- İcra ve iflas hukukuna ilişkin bazı değişiklikler,
- Noterlik uygulamalarına ilişkin düzenlemeler,
- Yargısal süreçlerin hızlandırılması
gibi alanlarda düzenlemeler içermektedir.
Dolayısıyla uyarlama ve infazın durdurulması bakımından temel hukuki çerçeve hâlen başta TCK m. 7 ile 5275 sayılı Kanun’un 98-101. maddeleri üzerinden değerlendirilmelidir.
-
- Yargı Paketi ile İnfaz Düzenlemeleri Neden Karıştırılıyor?
Son dönemde kamuoyunda yargı paketleri bakımından ciddi bir kavram karmaşası oluşmaktadır.
Özellikle infaz konusunda yapılan önemli değişikliklerin bir kısmı önceki yargı paketleri kapsamında gerçekleştirilmiştir.
Bu nedenle bir hükümlünün mevcut infaz durumunun değerlendirilmesinde yalnızca “12. Yargı Paketi çıktı mı?” sorusuna bakılması yeterli değildir.
Dosyada;
- Suç tarihi,
- Hüküm tarihi,
- Kesinleşme tarihi,
- Uygulanan kanun maddeleri,
- Ceza miktarı,
- Suçun hukuki niteliği,
- Sonradan yürürlüğe giren kanun değişiklikleri,
- Hükümlünün mevcut infaz durumu,
- Koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik hesabı,
- Varsa özel infaz düzenlemeleri
birlikte değerlendirilmelidir.
- Uyarlama ve İnfaz Durdurma Talebi Nasıl Hazırlanmalıdır?
Somut dosyada uyarlama ihtimali bulunuyorsa öncelikle hüküm ve infaz dosyası incelenmelidir.
Başvuruda;
“Uyarlama talebinin hukuki sebebi”
açıkça gösterilmeli ve sonradan yürürlüğe giren kanun hükmünün neden daha lehe olduğu açıklanmalıdır.
Bunun yanında;
“İnfazın durdurulması/ertelenmesi talebi”
ayrı ve açık şekilde gerekçelendirilmelidir.
Özellikle hükümlü ceza infaz kurumundaysa, uyarlama talebinin sonuçlanmasının beklenmesi sırasında infazın devam etmesinin doğurabileceği sonuçlar ayrıca ortaya konulmalıdır.
- Uyarlama Yargılamasında Avukatın Dikkat Etmesi Gereken Noktalar
Bir uyarlama dosyasında yalnızca yeni kanun maddesini bulmak yeterli değildir.
Avukat tarafından;
- Eski kanun ve yeni kanun karşılaştırılmalı,
- Lehe kanun analizi yapılmalı,
- Suç tarihi belirlenmeli,
- Kesinleşme tarihi kontrol edilmeli,
- İnfaz dosyası incelenmeli,
- Müddetname kontrol edilmeli,
- Mevcut infaz şekli belirlenmeli,
- Uyarlama talebinin görevli merciye yöneltilmesi sağlanmalı,
- İnfazın durdurulması veya ertelenmesi ayrıca talep edilmeli,
- Verilecek kararın hangi kanun yoluna tabi olduğu değerlendirilmelidir.
Özellikle uyarlama yargılaması ile infaz hesabı birbirinden ayrılmalıdır.
Bir dosyada yeni kanunun uygulanıp uygulanmayacağı hükmü veren mahkemenin değerlendirmesini gerektirebilirken, cezanın nasıl infaz edileceğine ilişkin bazı uyuşmazlıklar infaz hâkimliğinin görev alanına girebilir.
Sonuç
Uyarlama yargılaması, kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmünün sonradan yürürlüğe giren ve hükümlü lehine sonuç doğurabilecek kanun hükümleri karşısında yeniden değerlendirilmesini sağlayan önemli bir hukuki mekanizmadır.
Bu süreçte temel düzenlemeler 5237 sayılı TCK’nın 7. maddesi ile 5275 sayılı Kanun’un 98 ila 101. maddelerinde yer almaktadır.
Önemli olan hususlardan biri, uyarlama talebinde bulunulmasının infazı kendiliğinden durdurmamasıdır. Ancak 5275 sayılı Kanun’un 98/2. maddesi uyarınca mahkeme veya infaz hâkimliği, olayın özelliğine göre infazın ertelenmesine veya durdurulmasına karar verebilir.
Diğer taraftan 2026 yılında yürürlüğe giren 12. Yargı Paketi, yeni bir genel infaz düzenlemesi getirmemiştir. Bu nedenle uyarlama veya infaz durdurma konusunda yapılacak değerlendirmelerin somut dosya, suç tarihi, kesinleşme tarihi, uygulanacak kanun hükümleri ve mevcut infaz durumu üzerinden yapılması gerekir.
Özellikle ceza infazı devam eden dosyalarda, uyarlama ihtimali ile birlikte infazın durdurulması veya ertelenmesi talebinin de ayrıca değerlendirilmesi önem taşımaktadır.
Hukuki değerlendirmeler somut olayın özelliklerine göre değişebileceğinden, kesinleşmiş bir mahkûmiyet hakkında uyarlama veya infazın durdurulması talebinde bulunmadan önce dosya ve infaz evrakının birlikte incelenmesi gerekir.
