Türk vatandaşlığı kazanmak isteyen yabancılar için Türk hukukunda farklı başvuru yolları bulunmaktadır. Türkiye’de beş yıldır ikamet edenler, Türk vatandaşı ile evli olanlar veya belirli yatırım şartlarını yerine getiren yabancılar, kanunda öngörülen koşulları sağlamaları hâlinde Türk vatandaşlığı başvurusunda bulunabilir.
5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu kapsamında düzenlenen vatandaşlık kazanma yolları ve 2026 yılı itibarıyla geçerli başlıca başvuru şartları aşağıda açıklanmıştır.
- Türk Vatandaşlığı Nasıl Kazanılır?
5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’na göre Türk vatandaşlığı doğumla veya sonradan kazanılabilir.
Başlıca vatandaşlık kazanma yolları şunlardır:
- Doğumla (soybağı veya doğum yeri esasına göre)
- Genel yolla vatandaşlık kazanılması
- Türk vatandaşı ile evlenme yoluyla
- Yatırım yoluyla
- İstisnai yolla
- Yeniden vatandaşlık kazanılması
- Evlat edinilme yoluyla
- Seçme hakkının kullanılmasıyla
Her vatandaşlık kazanma yolu kendine özgü şartlara ve başvuru usullerine tabidir.
- 5 Yıl İkametle Türk Vatandaşlığı Nasıl Alınır?
5901 sayılı Kanun’un 11. maddesine göre, başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet eden yabancılar genel yolla Türk vatandaşlığı başvurusunda bulunabilir.
Genel yolla vatandaşlık başvurusu için başlıca şartlar şunlardır:
- Kendi millî kanununa göre, vatansız ise Türk kanunlarına göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak.
- Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmiş olmak.
- Türkiye’de yerleşmeye karar verdiğini davranışlarıyla göstermek.
- Genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığı bulunmamak.
- İyi ahlak sahibi olmak.
- Yeterli düzeyde Türkçe konuşabilmek.
- Türkiye’de kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin geçimini sağlayacak gelir veya mesleğe sahip olmak.
- Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak.
Kanun’un 15. maddesine göre, başvuru için aranan ikamet süresi içerisinde Türkiye dışında geçirilen sürelerin toplamı on iki ayı aşmamalıdır. Bu süre kanunda belirtilen koşullarla ikamet süresinin hesaplanmasında dikkate alınır.
Önemli: Beş yıllık ikamet süresinin tamamlanması tek başına vatandaşlık kazanılması anlamına gelmez. Başvuru, yetkili makamlarca incelenir. Kanunda belirtilen şartların taşınması da kişiye mutlak vatandaşlık hakkı sağlamaz.
- Türk Vatandaşıyla Evlenince Vatandaşlık Alınır mı?
Bir Türk vatandaşıyla evlenmek, yabancı eşe doğrudan Türk vatandaşlığı kazandırmaz.
5901 sayılı Kanun’un 16. maddesine göre, en az üç yıldır bir Türk vatandaşıyla evli olan ve evliliği devam eden yabancılar vatandaşlık başvurusunda bulunabilir.
Başvuruda;
- Aile birliği içerisinde yaşamak,
- Evlilik birliğiyle bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmamak,
- Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak
şartları aranır.
Başvurunun değerlendirilmesinde evliliğin gerçek bir aile birliğine dayanıp dayanmadığı da incelenir.
Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü nedeniyle evliliğin sona ermesi hâlinde aile birliği içerisinde yaşama şartı aranmaz.
- 400 Bin Dolara Türk Vatandaşlığı Nasıl Alınır?
Yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı, belirlenen yatırım şartlarını yerine getiren yabancıların istisnai yolla vatandaşlık kazanabilmesine imkân tanır.
2026 yılı itibarıyla başlıca yatırım seçenekleri şunlardır:
- Gayrimenkul yatırımı: En az 400.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarında, mevzuatta belirtilen nitelikleri taşıyan taşınmaz satın almak ve tapu kaydına üç yıl satılmaması şerhi koydurmak. Ayrıca mevzuatta öngörülen şartların sağlanması hâlinde, taşınmaz satış vaadi sözleşmesi yoluyla da başvuru yapılabilir.
- Sabit sermaye yatırımı: En az 500.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarında sabit sermaye yatırımı gerçekleştirmek.
- Banka mevduatı: En az 500.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarındaki mevduatı Türkiye’de faaliyet gösteren bankalarda üç yıl tutmak.
- İstihdam oluşturulması: En az 50 kişilik istihdam sağlamak.
- Devlet borçlanma araçları: En az 500.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarında devlet borçlanma aracı satın almak ve üç yıl elde tutmak.
- Yatırım fonları: En az 500.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarında gayrimenkul yatırım fonu ya da girişim sermayesi yatırım fonu katılma payı satın almak ve üç yıl elde tutmak.
- Bireysel emeklilik sistemi: En az 500.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarında katkı payını, belirlenen fonlarda değerlendirilmek üzere yatırmak ve en az üç yıl sistemde kalmak.
Yatırım türüne göre ilgili kamu kurumundan uygunluk belgesi alınması gerekir. Bu belge, mevzuatta aranan yatırım şartlarının yerine getirildiğinin ilgili kurum tarafından tespit edildiğini gösterir.
Taşınmaz yatırımı yoluyla başvurularda, satın alınacak taşınmazın hukuki niteliği, tapu kayıtları, yatırım tutarı ve üç yıllık devir kısıtlaması gibi hususların işlem öncesinde kontrol edilmesi önemlidir.
Yatırım şartlarının yerine getirilmesi vatandaşlığın kendiliğinden kazanılmasını sağlamaz. Başvuru, ilgili mevzuat kapsamında incelenir ve vatandaşlık kazanılması Cumhurbaşkanı kararına bağlıdır.
- İstisnai Yolla Türk Vatandaşlığı Kimlere Verilir?
5901 sayılı Kanun’un 12. maddesi kapsamında bazı yabancılar istisnai yolla Türk vatandaşlığını kazanabilir.
Bu kapsamda;
- Türkiye’ye sanayi tesisleri getiren veya bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel ve sanatsal alanlarda olağanüstü hizmeti bulunan ya da bulunacağı değerlendirilen kişiler,
- Turkuaz Kart sahibi yabancılar,
- 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 31. maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi kapsamında ikamet izni alan yabancılar,
- Kanunda belirtilen şartlarla bu kişilerin yabancı eşleri ve ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocukları,
- Vatandaşlığa alınması zaruri görülen kişiler,
- Göçmen olarak kabul edilen kişiler
istisnai vatandaşlık kapsamında değerlendirilebilir.
Bu kapsamda vatandaşlık kazanılması için millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması gerekir. Başvuru süreci ilgili mevzuat çerçevesinde yürütülür ve vatandaşlık kazanılması Cumhurbaşkanı kararına bağlıdır.
- Doğumla Türk Vatandaşlığı Nasıl Kazanılır?
Türk vatandaşlığı doğumla soybağı veya doğum yeri esasına göre kazanılabilir.
Türk vatandaşı anne veya babadan Türkiye’de ya da yurt dışında doğan çocuk, 5901 sayılı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen soybağı hükümlerine göre Türk vatandaşı olur.
Ayrıca Türkiye’de doğan ve yabancı anne ve babasından dolayı doğumla herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocuk da doğumundan itibaren Türk vatandaşıdır.
Dolayısıyla yalnızca Türkiye’de doğmuş olmak, tek başına Türk vatandaşlığı kazanılması için yeterli değildir.
- Daha Önce Türk Vatandaşı Olanlar Yeniden Vatandaşlık Alabilir mi?
Daha önce Türk vatandaşı olup vatandaşlığını kaybeden kişiler, vatandaşlığı kaybetme nedenlerine ve kanunda belirtilen şartlara göre yeniden Türk vatandaşlığını kazanabilir.
5901 sayılı Kanun’un 13. maddesi kapsamında, çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenler ile kanunda belirtilen bazı kişiler, millî güvenlik bakımından engel bulunmaması şartıyla Türkiye’de ikamet etme süresine bakılmaksızın yeniden vatandaşlık kazanabilir.
Kanun’un 14. maddesi kapsamında ise 29. madde uyarınca vatandaşlığı kaybettirilenler ile 34. madde uyarınca seçme hakkını kullanarak vatandaşlığını kaybeden bazı kişiler bakımından, millî güvenlik yönünden engel bulunmaması ve Türkiye’de üç yıl ikamet edilmesi şartları aranır.
Bu nedenle yeniden vatandaşlık başvurularında kişinin vatandaşlığı hangi hukuki nedenle kaybettiğinin öncelikle tespit edilmesi gerekir.
- Türk Vatandaşlığı Başvurusu Nereye ve Nasıl Yapılır?
Türk vatandaşlığı başvuruları, başvurunun türüne göre yetkili makamlara yapılır.
- Türkiye’de yaşayan yabancılar: İkamet edilen yerin valiliğine başvurabilir. İşlemler İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü aracılığıyla yürütülür.
- Yurt dışında yaşayan yabancılar: Bulundukları yerdeki Türk dış temsilcilikleri aracılığıyla başvuruda bulunabilir.
5901 sayılı Kanun’un 37. maddesi uyarınca vatandaşlık başvuruları, yurt içinde ikamet edilen yer valiliğine, yurt dışında ise dış temsilciliklere şahsen veya bu hakkın kullanılmasına ilişkin vekâletname ile yapılabilir.
Ancak yatırım yoluyla vatandaşlık başvurularında uygunluk belgesi, ikamet izni ve vatandaşlık başvurusu aşamalarına ilişkin özel şahsen başvuru kuralları bulunmaktadır. Bu nedenle vekâletnameyle işlem yapılabileceği varsayılmamalı, ilgili aşamanın usulü ayrıca kontrol edilmelidir.
Posta yoluyla yapılan vatandaşlık başvuruları kabul edilmez.
Başvuru türüne göre istenen belgeler değişebileceğinden, başvuru öncesinde ilgili müdürlükten güncel belge listesi temin edilmelidir.
- Türk Vatandaşlığı Başvurusu Reddedilirse Ne Yapılabilir?
Türk vatandaşlığı başvurusunun reddedilmesi hâlinde öncelikle ret kararının gerekçesi ve hukuki dayanağı incelenmelidir.
Ret kararının hukuka aykırı olduğu değerlendiriliyorsa idari yargıda iptal davası açılması mümkündür.
Dava açma süresi bakımından kararın tebliğ tarihi ve uygulanacak özel mevzuat hükümleri dikkate alınmalıdır. Genel idari dava açma süresi kural olarak 60 gün olmakla birlikte, somut olayda özel bir süre bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu nedenle ret kararına karşı başvuru yollarının ve sürelerin vakit kaybedilmeden incelenmesi önem taşır.
Sonuç
Türk vatandaşlığı kazanmak isteyen yabancıların öncelikle kendi durumlarına uygun vatandaşlık kazanma yolunu belirlemeleri gerekir. Beş yıllık ikamet, evlilik, yatırım, istisnai vatandaşlık veya yeniden vatandaşlık başvurularının her biri farklı hukuki şartlara ve usullere tabidir.
Başvuru öncesinde gerekli koşulların, belgelerin ve hukuki prosedürün doğru değerlendirilmesi; eksik veya hatalı işlemler nedeniyle yaşanabilecek hak kayıplarının önlenmesi açısından önemlidir.
HS Hukuk Ofisi olarak Türk vatandaşlığı başvuruları, yatırım yoluyla vatandaşlık, ikamet izinleri ve yabancılar hukuku alanlarında hukuki süreçlere ilişkin bilgilendirme ve hukuki değerlendirme hizmeti sunulmaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Somut başvurularda güncel mevzuat ve olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.
