Bir şirketin faaliyetlerini güvenli ve sürdürülebilir şekilde devam ettirebilmesi yalnızca ticari kararların doğru alınmasına değil, aynı zamanda karşılaşabileceği hukuki risklerin önceden fark edilmesine de bağlıdır.
Sözleşmelerin eksik hazırlanması, çalışanlarla yaşanan uyuşmazlıklar, tahsil edilemeyen ticari alacaklar, devam eden dava ve icra dosyaları veya şirketin üçüncü kişilerle yaptığı işlemlerdeki hukuki eksiklikler, zamanında fark edilmediğinde şirket açısından ciddi mali ve hukuki sonuçlar doğurabilir.
Bu nedenle hukuki risk yönetimi, yalnızca bir uyuşmazlık ortaya çıktığında avukata başvurulmasından ibaret değildir. Asıl amaç, henüz bir uyuşmazlık ortaya çıkmadan önce mevcut ve muhtemel hukuki risklerin belirlenmesi ve gerekli önlemlerin alınmasıdır.
Hukuki Risk Nedir?
Hukuki risk, bir şirketin faaliyetleri nedeniyle hukuki bir uyuşmazlıkla karşılaşmasına, maddi kayba uğramasına veya hukuki bir yükümlülükle karşı karşıya kalmasına neden olabilecek durumları ifade eder.
Örneğin;
- Şirketin yaptığı bir sözleşmede önemli bir hükmün bulunmaması,
- Ticari alacağın zamanında takip edilmemesi,
- İş sözleşmelerinin mevzuata uygun düzenlenmemesi,
- Çalışanlarla ilgili özlük süreçlerinin eksik yürütülmesi,
- Şirket aleyhine açılmış bir davanın süresinde takip edilmemesi,
- Kiralanan veya kullanılan taşınmazlara ilişkin sözleşmelerde riskli hükümlerin bulunması,
- Şirketin müşterileri veya tedarikçileriyle yaptığı işlemlerde sorumluluk sınırlarının belirlenmemesi
gibi durumlar hukuki risk oluşturabilir.
Bu risklerin ortak özelliği, çoğu zaman sorun ortaya çıkmadan önce tespit edilebilir olmalarıdır.
Şirketlerde Hukuki Risk Analizi Nasıl Yapılır?
Hukuki risk analizi, şirketin faaliyetlerinin ve hukuki ilişkilerinin sistematik biçimde incelenmesiyle gerçekleştirilir.
Bu inceleme şirketin faaliyet alanına, çalışan sayısına, sözleşme ilişkilerine, ticari hacmine ve mevcut uyuşmazlıklarına göre farklılık gösterebilir.
- Şirketin Sözleşmeleri İncelenir
Şirketlerin en önemli hukuki risk alanlarından biri sözleşmelerdir.
Müşteriler, tedarikçiler, çalışanlar, hizmet sağlayıcılar, kiraya verenler veya diğer ticari iş ortaklarıyla yapılan sözleşmeler şirket açısından önemli yükümlülükler doğurabilir.
Bu nedenle sözleşmelerde özellikle;
- Tarafların hak ve yükümlülükleri,
- Ödeme şartları,
- Teslim ve ifa süreleri,
- Gecikme ve temerrüt hükümleri,
- Cezai şartlar,
- Fesih koşulları,
- Sorumluluk sınırları,
- Uyuşmazlık halinde uygulanacak hükümler
gibi noktaların incelenmesi önem taşır.
Şirketlerin yalnızca karşı tarafın hazırladığı sözleşmeleri imzalamak yerine, sözleşme imzalanmadan önce hukuki inceleme yaptırması ileride doğabilecek uyuşmazlıkların önlenmesine yardımcı olabilir.
- İş Hukuku Açısından Riskler Belirlenir
Çalışan ilişkileri de şirketler açısından önemli bir hukuki risk alanıdır.
İş sözleşmeleri, ücret ve yan haklar, çalışma süreleri, izinler, fesih süreçleri, fazla çalışma uygulamaları ve çalışanlara ilişkin kayıtların mevzuata uygun şekilde tutulması önem taşır.
Özellikle iş sözleşmesinin sona erdirilmesi sırasında yapılan hukuki hatalar, şirket açısından işe iade, işçilik alacakları ve tazminat talepleri gibi uyuşmazlıklara yol açabilir.
Bu nedenle iş ilişkilerinin yalnızca uyuşmazlık çıktıktan sonra değil, çalışma ilişkisi devam ederken de hukuki açıdan değerlendirilmesi önemlidir.
- Ticari Alacak ve Tahsilat Riskleri İncelenir
Bir şirketin satış yapması veya hizmet sunması tek başına ticari faaliyetin başarılı olduğu anlamına gelmez. Alacağın zamanında ve hukuken güvenli şekilde tahsil edilebilmesi de önemlidir.
Bu kapsamda şirketin;
- Vadesi geçmiş alacakları,
- Düzenli ödeme yapmayan müşterileri,
- Senet ve çekleri,
- Cari hesap ilişkileri,
- Teminatları,
- Devam eden icra takipleri
gözden geçirilebilir.
Özellikle yüksek miktarlı ticari işlemlerde ödeme gerçekleşmeden önce teminat yapısının ve sözleşme hükümlerinin değerlendirilmesi, ileride yaşanabilecek tahsilat sorunlarının azaltılmasına yardımcı olabilir.
- Dava ve İcra Dosyaları Değerlendirilir
Şirket hakkında açılmış veya şirket tarafından başlatılmış dava ve icra dosyaları da hukuki risk analizinin önemli bir parçasıdır.
Devam eden dosyaların;
- Konusu,
- Talep miktarı,
- Usulî aşaması,
- Süreleri,
- Olası sonuçları,
- Şirket açısından doğurabileceği mali yük
ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Böylece şirket yalnızca mevcut uyuşmazlıkları takip etmekle kalmaz, gelecekte karşılaşabileceği mali ve hukuki sonuçları da daha doğru şekilde öngörebilir.
- Şirketin Günlük Ticari İşlemleri İncelenir
Hukuki riskler her zaman büyük sözleşmelerden veya devam eden davalardan kaynaklanmaz.
Şirketin günlük ticari faaliyetleri sırasında kullandığı belgeler, sipariş süreçleri, teklif ve kabul işlemleri, müşterilerle yazışmalar ve teslim süreçleri de hukuki sonuç doğurabilir.
Bu nedenle hukuki risk analizi yapılırken şirketin yalnızca resmi belgelerinin değil, fiilen nasıl çalıştığının da dikkate alınması gerekir.
- Şirketin Faaliyet Alanına Özgü Riskler Belirlenir
Her şirketin hukuki riskleri aynı değildir.
Bir inşaat şirketinin karşılaşabileceği risklerle bir yazılım şirketinin, gayrimenkul şirketinin veya üretim şirketinin karşılaşabileceği riskler farklı olabilir.
Bu nedenle hukuki risk analizi şirketin faaliyet alanına göre şekillendirilmelidir.
Örneğin gayrimenkul sektöründe faaliyet gösteren bir şirket bakımından taşınmaz işlemleri, kira ilişkileri ve sözleşmeler ön plana çıkabilirken; üretim yapan bir şirket bakımından tedarik, satış, çalışan ilişkileri ve ticari sözleşmeler daha önemli hale gelebilir.
Hukuki Risk Analizi Ne Zaman Yapılmalıdır?
Hukuki risk analizi için mutlaka bir dava veya uyuşmazlığın ortaya çıkması beklenmemelidir.
Özellikle;
- Şirket kurulurken,
- Faaliyet alanı değiştirildiğinde,
- Yeni bir ortaklık yapısına geçildiğinde,
- Büyük bir ticari sözleşme imzalanmadan önce,
- Yeni bir iş modeline geçilirken,
- Şirket büyürken,
- Önemli bir yatırım veya taşınmaz işlemi yapılırken
hukuki risklerin yeniden değerlendirilmesi faydalı olabilir.
Bunun yanında şirketlerin belirli aralıklarla genel bir hukuki risk değerlendirmesi yapması, zaman içerisinde ortaya çıkan yeni risklerin fark edilmesini sağlayabilir.
Hukuki Riskleri Önceden Tespit Etmek Neden Önemlidir?
Bir hukuki sorunun ortaya çıkmasından sonra çözülmesi, çoğu zaman sorunun hiç ortaya çıkmamasından daha maliyetlidir.
Örneğin eksik bir sözleşme hükmü nedeniyle ortaya çıkan ticari uyuşmazlık, yalnızca avukatlık ve yargılama giderlerine değil; şirketin zaman kaybetmesine, ticari ilişkilerinin zarar görmesine ve tahsilat sorunlarına da neden olabilir.
Buna karşılık sözleşme imzalanmadan önce yapılan hukuki inceleme, riskli bir hükmün değiştirilmesini veya şirketin daha güvenli bir sözleşme yapısını tercih etmesini sağlayabilir.
Bu nedenle hukuki danışmanlığın yalnızca “sorun çıktığında çözüm üretmek” şeklinde değil, aynı zamanda “sorun çıkmadan önce riskleri azaltmak” şeklinde değerlendirilmesi gerekir.
Sonuç
Şirketler açısından hukuki risk yönetimi, yalnızca dava ve icra dosyalarının takibinden ibaret değildir.
Sözleşmelerden çalışan ilişkilerine, ticari alacaklardan şirketin günlük faaliyetlerine kadar birçok alanın hukuki açıdan değerlendirilmesi gerekir.
Hukuki risklerin önceden tespit edilmesi; şirketin mali kayıplarını azaltmasına, ticari ilişkilerini daha güvenli şekilde yürütmesine ve ileride ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklara karşı daha hazırlıklı olmasına yardımcı olabilir.
Bu nedenle şirketlerin hukuki sorun ortaya çıktıktan sonra değil, ticari faaliyetlerini yürütürken de hukuki risklerini düzenli olarak değerlendirmeleri önem taşımaktadır.
Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirme farklılık gösterebilir.
