- Yargı Paketi ile Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) uygulamasında önemli değişiklikler yapıldı.* 7589 sayılı Kanun ile 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesinde düzenlemeye gidilirken, özellikle HAGB kararlarına karşı başvurulabilecek kanun yolu bakımından önemli bir değişiklik getirildi.
Yeni düzenlemeyle birlikte HAGB kararlarına karşı itiraz yerine istinaf kanun yolu gündeme geldi. Böylece HAGB kararlarının hukuka uygunluğu, Bölge Adliye Mahkemeleri tarafından usul ve esas yönlerinden incelenebilecek.
HAGB Nedir?
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, kısaca HAGB, sanık hakkında kurulan mahkûmiyet hükmünün belirli şartların gerçekleşmesi hâlinde hukuki sonuç doğurmamasını sağlayan bir ceza muhakemesi kurumudur.
HAGB kararı verildiğinde hüküm açıklanmaz ve sanık belirli bir denetim süresine tabi tutulur. Denetim süresinin kurallara uygun şekilde geçirilmesi hâlinde açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verilir.
12. Yargı Paketi ile HAGB’de Ne Değişti?
7589 sayılı Kanun ile CMK m. 231’in HAGB’ye ilişkin hükümleri yeniden düzenlendi.
En dikkat çekici değişikliklerden biri, HAGB kararlarına karşı kanun yolunun değiştirilmesidir.
Önceki uygulamada HAGB kararlarına karşı belirli şartlar çerçevesinde itiraz yoluna başvurulurken, yeni düzenlemeyle birlikte HAGB kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulabileceği kabul edilmiştir.
Bu değişiklik, HAGB kararlarının denetimi bakımından oldukça önemlidir. Çünkü istinaf incelemesinde karar ve hüküm, yalnızca sınırlı bir denetimle değil, kanunda belirtilen çerçevede usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenebilecektir.
HAGB Kararına Karşı İstinaf Başvurusu Yapılabilir mi?
Evet.
Yeni düzenleme ile CMK m. 231/12 kapsamında, kanuni istisnalar saklı kalmak üzere HAGB kararlarına karşı istinaf kanun yolu açılmıştır.
Dolayısıyla ilk derece ceza mahkemesi tarafından verilen bir HAGB kararının hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa, kanuni şartların bulunması hâlinde Bölge Adliye Mahkemesine istinaf başvurusu yapılabilecektir.
Bölge Adliye Mahkemesinin vereceği kararlar bakımından ise kanunda öngörülen şartların bulunması hâlinde temyiz yolu gündeme gelebilecektir.
HAGB Kararının Şartları Nelerdir?
Yeni düzenleme sonrasında da HAGB kurumunun temel şartları korunmuştur.
Buna göre genel olarak;
- Hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis cezası ya da adli para cezası olması,
- Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması,
- Mahkemenin sanığın yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması,
- Suç nedeniyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın giderilmesi,
gibi şartların bulunması gerekir.
Zararın derhal giderilememesi hâlinde ise kanunda belirtilen şartlar kapsamında zararın denetim süresi içerisinde aylık taksitler hâlinde ödenmesine de imkân tanınmıştır.
HAGB Denetim Süresi Kaç Yıl?
HAGB kararı verilmesi hâlinde sanık beş yıl süreyle denetime tabi tutulur.
Denetim süresi içerisinde kasten yeni bir suç işlenmemesi ve belirlenen yükümlülüklere uygun davranılması hâlinde, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verilir.
Buna karşılık denetim süresi içerisinde kasten yeni bir suç işlenmesi veya denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere aykırı davranılması hâlinde mahkeme, kanunda belirtilen şartlar çerçevesinde hükmü açıklayabilir.
Her Suç Bakımından HAGB Uygulanabilir mi?
Hayır.
- Yargı Paketi ile CMK m. 231’in kapsamına ilişkin önemli bir sınırlama da getirilmiştir.
Yeni düzenlemeye göre işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi nedeniyle işlediği ve Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele olarak kabul edilebilecek suçlar bakımından HAGB hükümleri uygulanmayacaktır.
Bu nedenle bir dosyada HAGB ihtimalinin değerlendirilmesi sırasında yalnızca verilen cezanın miktarına bakılması yeterli değildir. Suçun niteliği ve diğer yasal şartların da ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
12. Yargı Paketi HAGB Kararlarını Neden Önemli Ölçüde Etkiliyor?
HAGB, ceza yargılamasında sanık açısından oldukça önemli sonuçlar doğurabilen bir kurumdur.
Bu nedenle HAGB kararlarına karşı istinaf yolunun açılması, hem sanıklar hem de ceza hukuku alanında çalışan avukatlar açısından önemli bir değişikliktir.
Yeni sistemde HAGB kararlarının Bölge Adliye Mahkemeleri tarafından usul ve esas yönlerinden incelenebilmesi, hukuka aykırı olduğu düşünülen kararların üst derece mahkemesi önüne taşınabilmesi açısından önem taşımaktadır.
Özellikle devam eden ceza yargılamalarında, verilen kararın hangi tarihte verildiği, kararın niteliği ve uygulanacak geçiş hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Sonuç
12. Yargı Paketi ile HAGB kaldırılmamış, ancak HAGB sisteminde önemli değişiklikler yapılmıştır.
En dikkat çekici yeniliklerden biri, HAGB kararlarına karşı itiraz yerine istinaf kanun yolunun getirilmesidir. Ayrıca HAGB’nin uygulanamayacağı bazı suçlar bakımından kapsam genişletilmiş ve CMK m. 231’in ilgili hükümleri yeniden düzenlenmiştir.
Bu nedenle hakkında HAGB kararı verilen veya ceza yargılaması devam eden kişilerin, kararın içeriğini ve uygulanacak kanun yolu hükümlerini somut dosya üzerinden değerlendirmeleri önem taşımaktadır.
HAGB kararlarına karşı istinaf süresi, kararın tebliği ve dosyanın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir. Hak kaybı yaşanmaması için ceza hukuku alanında uzman bir avukattan hukuki destek alınması önem arz etmektedir.
